Muốn
đạt được điều đó các bậc làm cha mẹ cần phải biết những yếu tố nào ảnh
hưởng đến sự phát triển chiều cao của trẻ. Muốn phát triển chiều cao,
ngoài việc được thừa hưởng gene di truyền của bố mẹ, cần phải tạo cho
trẻ có hoàn cảnh sống thật tốt - tức là chú ý vấn đề dinh dưỡng hợp lý
và tích cực rèn luyện thể dục thể thao (TDTT) để cho tiềm năng chiều cao
được phát huy đầy đủ.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý
Dinh dưỡng giữ vai trò rất
quan trọng, trong đó 3 giai đoạn chủ yếu góp phần quyết định chiều cao
của cơ thể là giai đoạn bào thai (nhất là 6 tháng cuối của thai kỳ, lúc
còn trong bụng mẹ), giai đoạn đầu cuộc đời (5 năm đầu tiên) và đặc biệt
là giai đoạn khi bước vào lứa tuổi dậy thì. Bởi vậy, để con có tiềm năng
phát triển tốt chiều cao, khi mang thai người mẹ cần ăn uống đầy đủ
chất, đa dạng các loại thực phẩm, không kiêng khem, để bảo đảm tăng cân
đủ 10-12kg trong 9 tháng. Trẻ sinh ra nếu đủ cân (3kg trở lên), dài hơn
50cm là một khởi đầu tốt để phát triển sau này.
Cho trẻ ăn đầy đủ chất dinh dưỡng để tăng chiều cao tối ưu.
Ăn gì để tăng chiều cao?
Protein (chất đạm):
Rất quan trọng đối với trẻ đang tăng trưởng. Là thành phần men tiêu
hóa, nội tiết, kháng thể... Trẻ không đủ protein sẽ ngưng tăng trưởng,
sụt cân, hệ tiêu hóa kém, dễ mắc bệnh, ảnh hưởng đến tăng chiều cao.
Lysin: Là axit amin
thiết yếu, dễ bị phá hủy trong quá trình chế biến, nấu nướng. Trẻ thiếu
lysin dẫn tới không tổng hợp được protein gây gầy, teo cơ, nhão cơ,
biếng ăn. Thức ăn nhiều lysin: thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu, đậu
nành.
Canxi: Giúp xương
phát triển vững chắc và tăng chiều cao. Nhu cầu canxi thay đổi theo
tuổi, trung bình trẻ 6 tháng-18 tuổi cần khoảng 400-700 mg/ngày. Thức ăn
có nhiều canxi: sữa, cua, ốc, tôm, tép, cá kho nhừ ăn cả xương, đậu
phụ,các loại rau.
Vitamin A: Sinh tố
đặc biệt cần thiết cho sự tăng trưởng của trẻ. Ngoài ảnh hưởng đến mắt,
da, sức đề kháng bề mặt cơ thể chống nhiễm trùng, khả năng chống oxy
hóa, chống ung thư hóa, thiếu vitamin A cũng gây chậm tăng trưởng xương.
Thức ăn nhiều vitamin A: sữa, trứng, cá, gan, thịt, rau lá xanh đậm, củ
quả màu vàng cam (bí đỏ, cà rốt, gấc, đu đủ, xoài chín...).
Vitamin D:
Giúp hấp thu canxi tốt hơn. Hơn nữa, vitamin D giúp tăng tổng hợp chất
protein. Cơ thể nhận một ít vitamin D từ thức ăn (sữa, bơ, phô mai,
trứng, gan gà, dầu gan cá thu...) còn chủ yếu là tiền chất vitamin D nằm
dưới da, khi tiếp xúc ánh nắng mặt trời trực tiếp sẽ giúp da tổng hợp
vitamin D, với thời gian từ 15-30 phút/ngày.
Sắt: Là nguyên liệu
để tạo máu. Thiếu sắt sẽ dẫn đến thiếu máu gây tăng trưởng chậm. Thức
ăn nhiều sắt: gan, huyết, trứng, thịt, cá, đậu, rau dền, sữa có bổ sung
sắt.
Kẽm: Rất cần thiết
cho nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể, giúp phân chia tế bào, thúc
đẩy sự tăng trưởng. Nhu cầu kẽm: 0,5mg/kg cân nặng, tối đa 15mg mỗi
ngày.
Iốt: Là nguyên liệu
tạo nên nội tiết tố tuyến giáp, tác động lên nhiều bộ phận cơ quan
trong cơ thể để thúc đẩy sự tăng trưởng. Nhu cầu iốt tăng dần theo tuổi:
từ 50-150mcg/ngày. Thức ăn nhiều iốt: muối iốt, phô mai, trứng gà, sữa,
cá biển, rau câu, tảo.
Trong giai đoạn cơ thể đang
lớn, muốn phát triển chiều cao tốt, không nên ăn uống kiêng khem, chế độ
ăn phong phú, ăn đa dạng để cơ thể được cung cấp đầy đủ các chất dinh
dưỡng. Cần đặc biệt lưu ý ăn đủ lượng protein và canxi cần cho việc phát
triển của xương.
Tăng cường luyện tập TDTT
Muốn tăng nhanh chiều cao, cần phải tạo thành
một nếp sống ham tập TDTT ngay từ tuổi còn nhỏ. Sau 20 tuổi tập TDTT
cũng tốt, nhưng chỉ khỏe mạnh, rắn chắc, chứ không thể phát triển thêm
chiều cao.
Nhiều nhà y học đã nghiên
cứu và cho biết, tập TDTT có phương pháp có ý nghĩa lớn, nó làm tăng
cường quá trình trao đổi chất trong cơ thể, tăng trọng khối xương khi
trưởng thành. Khi luyện tập, tuần hoàn máu được lưư thông tốt hơn, trao
đổi chất được tăng cường và hormon tăng trưởng (GH) tiết ra nhiều hơn.
Người ta xác định thời gian
luyện tập với cường độ cao, kéo dài 1,5-2 giờ/ngày có thể làm tăng GH
lên 3 lần. Ở những người tập TDTT ban ngày, về đêm lại thấy tăng GH lần
nữa. Kết quả là cơ, tuần hoàn, dây chằng, xương khớp được kích thích làm
cho toàn bộ cơ thể phát triển trong đó có chiều cao.
Cần coi trọng giấc ngủ của trẻ
Giấc ngủ đóng một vai trò
quan trọng trong phát triển chiều cao, vì quá trình phát triển chiều dài
xương trẻ em diễn ra vào ban đêm. Hormon tăng trưởng GH chỉ tiết ra vào
ban đêm khi trẻ đang ngủ say (khoảng 10-12h đêm), trẻ ngủ ít, ngủ quá
muộn sẽ không thể cao được. Gần đây, các nhà khoa học Mỹ (Trường đại học
Y Wisconsin ở Madison) nghiên cứu đặt một thiết bị cảm biến vào xương
chân những con cừu non để theo dõi quá trình phát triển dài xương, đã
nhận thấy 90% sự phát triển xương diễn ra trong lúc đang ngủ.
Chiều cao chịu ảnh hưởng
mạnh nhất là yếu tố dinh dưỡng với 30%, trong khi yếu tố di truyền cũng
chỉ tác động đến 30% và vận động thể lực là 20%. Việc cung ứng đầy đủ
năng lượng, các chất dinh dưỡng cần thiết trong giai đọan phát triển của
trẻ là hết sức cần thiết để trẻ có một chiều cao lý tưởng.
BS. Nguyễn Hải Lê